روزهای اول بعد از تولد نوزاد ترکیبی از شیرین‌ترین لحظه‌ها و البته کلی سؤال تازه است. یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های مادران در این دوران، شیردهی است: نوزادم چند بار در روز باید شیر بخورد؟ از کجا بفهمم شیرم کافی است؟ چرا بعضی وقت‌ها نوزاد مدام شیر می‌خواهد؟ آیا باید برای شیر خوردن بیدارش کنم؟

واقعیت این است که شیردهی، مخصوصاً در هفته‌های اول، یک فرایند یادگیری دوطرفه است. هم مادر در حال شناخت بدن و نیازهای نوزاد است و هم نوزاد تازه دارد مکیدن، گرفتن صحیح سینه و هماهنگی بین مکیدن، بلع و تنفس را یاد می‌گیرد.

در این راهنما مهم‌ترین نکاتی را که بهتر است درباره شیردهی در هفته‌های ابتدایی زندگی نوزاد بدانید، مرور می‌کنیم.

شیر مادر در روزهای اول؛ کم بودن همیشه به معنی ناکافی بودن نیست

در روزهای ابتدایی بعد از زایمان، سینه مادر ماده‌ای غلیظ و معمولاً زردرنگ به نام «آغوز» یا کلستروم تولید می‌کند. حجم آغوز زیاد نیست، اما برای نیازهای نوزاد تازه‌متولدشده بسیار ارزشمند است.

با ادامه مکیدن نوزاد، بدن مادر پیام تولید بیشتر شیر را دریافت می‌کند و طی روزهای بعد مقدار شیر افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل، دفعات مکرر شیردهی در ابتدای مسیر اهمیت زیادی دارد.

در کنار شیردهی مستقیم، برخی مادران در شرایط خاص ممکن است به وسایلی مانند شیردوش دستی یا شیردوش برقی نیاز پیدا کنند؛ برای مثال زمانی که مادر و نوزاد برای مدتی از یکدیگر جدا هستند یا بنا به توصیه متخصص نیاز به دوشیدن شیر وجود دارد.

نوزاد در هفته‌های اول چند بار باید شیر بخورد؟

برای شیردهی نوزاد تازه‌متولدشده معمولاً نباید منتظر یک برنامه ساعتی کاملاً ثابت بود. بهتر است به نشانه‌های گرسنگی نوزاد توجه شود.

در هفته‌های اول بسیاری از نوزادان حدود ۸ تا ۱۲ مرتبه در شبانه‌روز شیر می‌خورند. در روزهای نخست حتی ممکن است نوزاد هر یک تا سه ساعت درخواست شیر داشته باشد. با رشد نوزاد، معمولاً فاصله میان بعضی وعده‌های شیر خوردن بیشتر می‌شود.

گاهی نیز نوزاد برای مدتی کوتاه، مخصوصاً در ساعات خاصی از روز، دفعات زیادی پشت سر هم شیر می‌خواهد. این حالت که به آن Cluster Feeding گفته می‌شود، لزوماً به معنی کم بودن شیر مادر نیست.

قبل از گریه کردن، نشانه‌های گرسنگی را بشناسید

گریه معمولاً یکی از نشانه‌های دیرهنگام گرسنگی است. بهتر است مادر بتواند علائم اولیه را تشخیص دهد و پیش از رسیدن نوزاد به مرحله گریه شدید، شیردهی را شروع کند.

بی‌قراری، بردن دست به سمت دهان، مکیدن انگشت یا مشت، حرکت دادن سر به طرفین و باز کردن دهان برای پیدا کردن سینه می‌توانند از نشانه‌های اولیه گرسنگی باشند.

در مقابل، آرام شدن بدن، کاهش سرعت مکیدن، رها کردن سینه و رضایت و آرامش بعد از شیر خوردن می‌تواند نشان دهد که نوزاد فعلاً سیر شده است.

از کجا بفهمیم شیر مادر برای نوزاد کافی است؟

این شاید پرتکرارترین سؤال هفته‌های اول باشد. چون برخلاف شیشه شیر نوزاد، هنگام شیردهی مستقیم نمی‌توان مقدار شیر خورده‌شده را با اعداد و درجه‌بندی مشاهده کرد.

اما بدن نوزاد سرنخ‌های مهمی در اختیار والدین قرار می‌دهد.

شنیدن یا مشاهده بلع شیر هنگام مکیدن، آرام و راضی بودن نوزاد بعد از بیشتر وعده‌ها، افزایش مناسب وزن و تعداد کافی پوشک خیس از مهم‌ترین نشانه‌هایی هستند که نشان می‌دهند روند دریافت شیر احتمالاً مناسب است.

از حدود روز پنجم به بعد، داشتن حداقل حدود ۶ پوشک خیس در ۲۴ ساعت یکی از نشانه‌های مهم دریافت مناسب مایعات محسوب می‌شود. روند وزن‌گیری نیز باید توسط پزشک یا مراقب سلامت نوزاد بررسی شود.

گرفتن صحیح سینه چرا این‌قدر مهم است؟

یکی از کلیدی‌ترین بخش‌های یک شیردهی موفق، نحوه صحیح گرفتن سینه توسط نوزاد یا همان Latch است.

اگر نوزاد فقط نوک سینه را بگیرد، ممکن است انتقال شیر به‌خوبی انجام نشود و مادر نیز دچار درد، زخم یا ترک نوک سینه شود.

در گرفتن مناسب سینه، دهان نوزاد کاملاً باز است، لب‌ها به سمت بیرون قرار می‌گیرند، چانه به سینه نزدیک است و هنگام شیر خوردن می‌توان الگوی منظم مکیدن و بلعیدن را مشاهده کرد.

درد شدید یا مداوم هنگام شیردهی، ترک و خونریزی نوک سینه یا جدا شدن مکرر نوزاد از سینه مواردی هستند که بهتر است بررسی شوند.

برای راحتی بیشتر مادر در زمان شیردهی، استفاده صحیح از بالش شیردهی نیز می‌تواند به قرار گرفتن بهتر مادر و نوزاد کمک کند.

آیا لازم است نوزاد خواب‌آلود را برای شیر خوردن بیدار کنیم؟

بعضی نوزادان تازه‌متولدشده، به‌خصوص در روزهای ابتدایی، خواب‌آلود هستند و ممکن است خودشان مرتب برای شیر خوردن بیدار نشوند.

در این شرایط ممکن است لازم باشد نوزاد برای تغذیه بیدار شود، به‌ویژه اگر هنوز روند وزن‌گیری او تثبیت نشده باشد. زمان‌بندی دقیق این موضوع می‌تواند با توجه به سن، وزن هنگام تولد و شرایط پزشکی نوزاد متفاوت باشد؛ بنابراین بهتر است توصیه پزشک کودک در اولویت قرار گیرد.

تعویض پوشک، تماس پوست با پوست، نوازش آرام و کم کردن لباس‌های اضافه می‌تواند به بیدار شدن آرام نوزاد کمک کند.

وسایل شیردهی؛ چه چیزهایی واقعاً کاربردی‌اند؟

برای شروع شیردهی لزوماً به وسایل زیادی احتیاج ندارید، اما بعضی محصولات می‌توانند این دوره را برای مادر راحت‌تر کنند.

بالش شیردهی برای قرارگیری راحت‌تر نوزاد، پد سینه برای جذب نشت شیر، شیردوش در مواقع نیاز به دوشیدن شیر، کیسه ذخیره شیر مادر برای نگهداری شیر دوشیده‌شده و شیشه شیر نوزاد در شرایطی که تغذیه با شیر دوشیده‌شده لازم است، از محصولات کاربردی این دوره هستند.

اگر قرار است از محصولاتی مانند شیشه شیر، سرشیشه یا شیردوش استفاده شود، رعایت اصول شست‌وشو و بهداشت اهمیت زیادی دارد و می‌توان از تجهیزات مناسب استریل کردن شیشه شیر نیز کمک گرفت.

چه زمانی باید از پزشک یا مشاور شیردهی کمک گرفت؟

اگر نوزاد به‌طور مداوم کمتر از حد انتظار شیر می‌خورد، هنگام شیر خوردن صدای بلع شنیده نمی‌شود، نمی‌تواند سینه را به‌درستی بگیرد، بعد از بیشتر وعده‌ها همچنان بسیار بی‌قرار است، تعداد پوشک‌های خیس کمتر از حد انتظار است یا روند وزن‌گیری مناسب نیست، بهتر است موضوع سریع‌تر با پزشک یا مشاور شیردهی بررسی شود.

همچنین درد شدید سینه، زخم و خونریزی نوک سینه یا مشکلات مداوم در گرفتن سینه را نباید بخشی اجتناب‌ناپذیر از شیردهی دانست.

در آخر؛ به نوزاد و بدن خودتان فرصت بدهید

شیردهی قرار نیست از همان روز اول بی‌نقص باشد. هفته‌های ابتدایی دوره شناخت و هماهنگ شدن مادر و نوزاد است و الگوی شیر خوردن یک نوزاد ممکن است با نوزاد دیگر کاملاً متفاوت باشد.

به جای تمرکز صرف روی ساعت و مدت هر وعده، مجموعه نشانه‌ها را در نظر بگیرید: دفعات تغذیه، نحوه مکیدن و بلعیدن، تعداد پوشک‌های خیس، آرامش نوزاد بعد از شیر خوردن و مهم‌تر از همه روند رشد و وزن‌گیری او.

با شناخت این نشانه‌ها، کمک گرفتن به‌موقع از متخصص و انتخاب وسایل مناسب، هفته‌های اول شیردهی می‌تواند از یک دوره پر از نگرانی به تجربه‌ای آرام‌تر و قابل مدیریت‌تر برای مادر و نوزاد تبدیل شود.