وقتی کودک کم‌کم از شیشه شیر فاصله می‌گیرد، یکی از مهارت‌های مهمی که باید یاد بگیرد، نوشیدن مستقل از لیوان است. اینجاست که لیوان آموزشی کودک می‌تواند به‌عنوان یک وسیله انتقالی کاربردی وارد روتین تغذیه شود. لیوان‌های آموزشی در مدل‌های مختلف دسته‌دار، نی‌دار، دهانه‌دار و ۳۶۰ درجه تولید می‌شوند و انتخاب مدل مناسب تا حد زیادی به سن، مهارت حرکتی و عادت نوشیدن کودک بستگی دارد.

طبق اطلاعات CDC، از حدود ۶ ماهگی و هم‌زمان با شروع غذای کمکی می‌توان استفاده از لیوان آموزشی دهانه‌دار یا لیوان نی‌دار را به کودک معرفی کرد. CDC همچنین اشاره می‌کند که کودک می‌تواند از حدود ۹ ماهگی تمرین نوشیدن از لیوان بدون درپوش را شروع کند.

لیوان آموزشی چیست؟

لیوان آموزشی یا Training Cup وسیله‌ای است که برای کمک به یادگیری مهارت نوشیدن از لیوان طراحی شده است. این محصولات معمولاً ابعاد مناسبی برای دست کودک دارند و بسته به مدل می‌توانند دارای دسته، نی، دهانه نرم یا لبه ۳۶۰ درجه باشند.

نکته مهم این است که لیوان آموزشی قرار نیست برای همیشه جایگزین لیوان معمولی شود. آکادمی اطفال آمریکا (AAP) نیز لیوان آموزشی را بیشتر به‌عنوان وسیله‌ای برای مرحله یادگیری معرفی می‌کند و توصیه می‌کند کودک به‌تدریج مهارت نوشیدن از لیوان باز را به دست آورد. [منبع: HealthyChildren.org / AAP]

از چه سنی لیوان آموزشی به کودک بدهیم؟

یکی از پرتکرارترین سؤالات والدین این است که لیوان آموزشی از چند ماهگی مناسب است؟

NHS پیشنهاد می‌کند از حدود ۶ ماهگی، هم‌زمان با شروع غذای کمکی، کودک با لیوان آشنا شود و در وعده‌های غذایی جرعه‌هایی از آب به او پیشنهاد شود. این سازمان استفاده از لیوان باز یا مدل Free-flow بدون سوپاپ را برای یادگیری عمل جرعه‌نوشی مناسب می‌داند. [منبع: NHS]

بنابراین ۶ ماهگی را می‌توان زمان مناسبی برای شروع آشنایی بسیاری از کودکان با لیوان در نظر گرفت؛ هرچند سرعت یادگیری کودکان یکسان نیست.

چرا استفاده از لیوان آموزشی اهمیت دارد؟

نوزاد در ماه‌های ابتدایی زندگی به مکیدن عادت دارد و شیشه شیر نیز بر همین الگوی مکیدن استوار است. با بزرگ‌تر شدن کودک، مهارت‌های حرکتی و تغذیه‌ای او نیز توسعه پیدا می‌کنند و لازم است به‌تدریج مهارت نوشیدن از لیوان را یاد بگیرد.

آکادمی اطفال آمریکا توصیه می‌کند معرفی لیوان تقریباً از زمان شروع غذاهای جامد، یعنی حدود ۶ ماهگی، آغاز شود و تعداد دفعات استفاده از شیشه شیر به‌تدریج کاهش پیدا کند. در این منبع، بازه ۱۲ تا ۱۸ ماهگی به‌عنوان زمان مطلوب برای تکمیل روند انتقال از شیشه شیر مطرح شده است.

البته این روند نباید برای همه کودکان به شکل یک برنامه سخت و یکسان اجرا شود؛ شرایط رشدی کودک اهمیت دارد.

لیوان آموزشی بهتر است یا شیشه شیر؟

در واقع این دو محصول رقیب یکدیگر نیستند و برای مراحل متفاوتی از رشد کودک طراحی شده‌اند.

شیشه شیر در ماه‌های ابتدایی زندگی برای تغذیه نوزاد کاربرد دارد، در حالی که لیوان آموزشی می‌تواند در مرحله بعد به یادگیری نوشیدن مستقل کمک کند.

برای مثال، در میان محصولات تخصصی تغذیه کودک می‌توان به محصولات برند Dr. Brown’s اشاره کرد. این برند علاوه بر شیشه شیر، انواع Training Cup و Sippy Cup را نیز تولید می‌کند. برای نمونه، در محصولات رسمی Dr. Brown’s مدل‌های Soft Spout Transition Cup، Straw Cup و Cheers360 دیده می‌شود.

بنابراین بهتر است به جای انتخاب «شیشه شیر یا لیوان آموزشی»، به زمان مناسب انتقال از شیشه شیر به لیوان توجه کنیم.

انواع لیوان آموزشی کودک

لیوان آموزشی دسته‌دار

وجود دو دسته در طرفین لیوان باعث می‌شود کودک راحت‌تر آن را با هر دو دست بگیرد. این طراحی به‌خصوص در ابتدای یادگیری می‌تواند کاربردی باشد.

AAP نیز هنگام انتخاب Training Cup به مدل‌هایی با دو دسته اشاره می‌کند که گرفتن آنها برای دست‌های کوچک کودک ساده‌تر است.

لیوان آموزشی نی‌دار

در این مدل کودک مایع را از طریق نی می‌نوشد. بعضی مدل‌ها از نی نرم سیلیکونی استفاده می‌کنند و برخی نیز دارای نی وزنه‌دار هستند تا نوشیدن در زوایای مختلف راحت‌تر شود.

لیوان آموزشی ۳۶۰ درجه

لیوان‌های ۳۶۰ درجه به کودک اجازه می‌دهند از بخش‌های مختلف لبه لیوان بنوشد. برای مثال، Dr. Brown’s در سری Milestones مدل Cheers360 را ارائه می‌کند که کودک می‌تواند از لبه آن بنوشد و در مراحل بعدی نیز امکان برداشتن سوپاپ و استفاده شبیه لیوان معمولی وجود دارد.

لیوان Free-flow

در این مدل مایع بدون نیاز به مکیدن شدید جریان پیدا می‌کند. NHS استفاده از لیوان باز یا Free-flow بدون سوپاپ را به دلیل کمک به یادگیری جرعه‌نوشی توصیه می‌کند.

هنگام خرید لیوان آموزشی به چه نکاتی توجه کنیم؟

ظاهر جذاب مهم است، اما نباید تنها معیار انتخاب باشد. هنگام خرید لیوان آموزشی کودک بهتر است به تناسب محصول با سن کودک، راحتی گرفتن آن، طراحی دهانه یا نی، امکان باز و بسته کردن قطعات و سهولت شست‌وشو توجه کنید.

طراحی ساده‌تر قطعات معمولاً نظافت روزانه را آسان‌تر می‌کند. اگر محصول دارای نی یا سوپاپ است، بررسی کنید که تمام قسمت‌هایی که با نوشیدنی تماس دارند قابل شست‌وشوی کامل باشند.

همچنین بهتر است محصول را بر اساس مرحله رشدی کودک انتخاب کنید؛ ممکن است یک کودک با لیوان دسته‌دار راحت‌تر باشد و کودک دیگری مدل نی‌دار را بهتر بپذیرد.

بهترین برند لیوان آموزشی کودک کدام است؟

به جای اینکه یک برند را برای تمام کودکان «بهترین» بدانیم، منطقی‌تر است محصولات را براساس طراحی، سن پیشنهادی، کیفیت ساخت و نیاز کودک مقایسه کنیم. برندهای KikkaBoo، Dr. Brown’s و He or She از نام‌هایی هستند که والدین هنگام بررسی محصولات تغذیه و لوازم کودک ممکن است با آنها روبه‌رو شوند.

لیوان آموزشی KikkaBoo

KikkaBoo برندی فعال در حوزه محصولات کودک است و در گروه محصولات تغذیه نیز کالاهای متنوعی عرضه می‌کند. هنگام انتخاب محصولات KikkaBoo بهتر است مشخصات همان مدل، گروه سنی پیشنهادی، نوع متریال و روش شست‌وشوی آن بررسی شود؛ زیرا ویژگی‌ها بین مدل‌های مختلف یک برند یکسان نیست.

محصولات Dr. Brown’s

Dr. Brown’s از برندهای شناخته‌شده در زمینه محصولات تغذیه نوزاد است. این برند علاوه بر انواع شیشه شیر، مدل‌های متنوع لیوان انتقالی، لیوان نی‌دار و لیوان ۳۶۰ درجه نیز دارد.

برای والدینی که کودکشان به شیشه عادت کرده است، تنوع محصولات انتقالی این برند می‌تواند امکان انتخاب مرحله‌به‌مرحله را فراهم کند.

برای مشاهده نمونه‌ای از محصولات این برند می‌توانید صفحه شیشه شیر Dr. Brown’s را بررسی کنید.

برند He or She

He or She نیز در حوزه محصولات مرتبط با تغذیه کودک فعالیت دارد و هنگام تکمیل لوازم غذاخوری کودک می‌توان محصولات این برند را نیز بررسی کرد.

برای مثال، سرلاک‌خوری سیلیکونی He or She یکی از محصولات این برند در گروه لوازم تغذیه کودک است. هنگام انتخاب لیوان، سرلاک‌خوری یا سایر ظروف کودک، بهتر است قبل از خرید مشخصات و گروه سنی درج‌شده برای همان محصول بررسی شود.

تفاوت لیوان آموزشی با قمقمه چیست؟

لیوان آموزشی عمدتاً برای مرحله یادگیری مهارت نوشیدن طراحی می‌شود، در حالی که قمقمه کودک بیشتر برای حمل آب و نوشیدنی در بیرون از خانه، مهدکودک، گردش یا سفر کاربرد دارد.

کودکی که مهارت نوشیدن مستقل را به دست آورده است ممکن است در ادامه بیشتر از قمقمه استفاده کند. بنابراین در یک مسیر ساده می‌توان گفت:

شیشه شیر ← لیوان آموزشی ← لیوان معمولی یا قمقمه کودک

البته این ترتیب یک قانون پزشکی ثابت نیست و ممکن است کودک مستقیماً از شیشه شیر به لیوان باز یا نی‌دار منتقل شود.

لیوان آموزشی با فلاسک کودک چه تفاوتی دارد؟

فلاسک و لیوان آموزشی نیز کاربرد یکسانی ندارند. هدف اصلی لیوان آموزشی کمک به یادگیری نوشیدن است؛ اما فلاسک معمولاً برای حفظ دمای نوشیدنی طراحی می‌شود.

به همین دلیل هنگام خرید وسایل غذاخوری و نوشیدنی کودک، بهتر است بین لیوان آموزشی، قمقمه و فلاسک براساس کاربرد موردنیاز انتخاب کنید، نه صرفاً ظاهر محصول.

داخل لیوان آموزشی چه چیزی بریزیم؟

در ماه‌های ابتدایی شروع غذای کمکی، آب یکی از گزینه‌های ساده برای تمرین نوشیدن است. NHS توصیه می‌کند از حدود ۶ ماهگی همراه وعده‌های غذایی جرعه‌هایی از آب به کودک پیشنهاد شود.

AAP نیز آب ساده را از نوشیدنی‌های مناسب برای کودکان می‌داند و نسبت به مصرف مداوم نوشیدنی‌های شیرین هشدار می‌دهد؛ زیرا تماس مکرر دندان‌ها با نوشیدنی‌های حاوی قند می‌تواند احتمال پوسیدگی را افزایش دهد.

برای انتخاب نوع و مقدار نوشیدنی متناسب با سن کودک، به‌ویژه در کودکان دارای شرایط پزشکی یا تغذیه‌ای خاص، بهتر است توصیه پزشک یا متخصص تغذیه کودک در اولویت باشد.

چگونه کودک را به لیوان آموزشی عادت دهیم؟

تغییر ناگهانی ممکن است برای بعضی کودکان دشوار باشد؛ مخصوصاً اگر مدت زیادی به شیشه شیر عادت کرده باشند. بهتر است لیوان را در محیطی آرام و هنگام وعده غذایی معرفی کنید و اجازه دهید کودک ابتدا آن را لمس کند و نحوه گرفتنش را یاد بگیرد.

می‌توانید مقدار کمی آب داخل لیوان بریزید و خودتان نحوه نوشیدن را به کودک نشان دهید. ریختن مقداری آب در دفعات اول کاملاً قابل انتظار است. CDC نیز توصیه می‌کند فرصت استفاده از لیوان در اختیار کودک قرار گیرد و والدین برای مقداری ریخت‌وپاش آماده باشند.

AAP نیز پیشنهاد می‌کند کنار گذاشتن شیشه شیر به‌تدریج انجام شود و لیوان کم‌کم جای برخی دفعات استفاده از شیشه را بگیرد.

اشتباهات رایج هنگام استفاده از لیوان آموزشی

یکی از اشتباهات رایج، استفاده دائمی از لیوان آموزشی به‌عنوان جایگزین نهایی لیوان معمولی است. هدف اصلی، کمک به یادگیری مهارت نوشیدن است و در نهایت کودک باید بتواند از یک لیوان معمولی متناسب با سن خود استفاده کند.

انتخاب محصول صرفاً براساس طرح و رنگ، بی‌توجهی به گروه سنی، تمیز نکردن کامل نی و سوپاپ و پر کردن مداوم لیوان با نوشیدنی‌های شیرین از دیگر مواردی هستند که بهتر است از آنها اجتناب شود.

جمع‌بندی؛ چه لیوان آموزشی برای کودک مناسب است؟

لیوان آموزشی کودک می‌تواند پلی میان شیشه شیر و نوشیدن مستقل باشد. معرفی لیوان از حدود ۶ ماهگی، هم‌زمان با شروع غذای کمکی، در منابع معتبری مانند CDC، NHS و AAP توصیه شده است.

برای انتخاب محصول مناسب بهتر است به سن کودک، طراحی دسته و دهانه، نحوه جریان مایع، قابلیت شست‌وشو و کیفیت ساخت توجه کنید. مدل‌های دسته‌دار، نی‌دار، Free-flow و ۳۶۰ درجه هرکدام ویژگی‌های متفاوتی دارند و هیچ مدل واحدی برای همه کودکان بهترین انتخاب نیست.

برندهایی مانند KikkaBoo، Dr. Brown’s و He or She نیز در بازار محصولات تغذیه کودک حضور دارند و می‌توان محصولات آنها را براساس نیاز کودک با یکدیگر مقایسه کرد. در کنار لیوان آموزشی، محصولاتی مثل شیشه شیر، قمقمه و فلاسک کودک نیز هرکدام کاربرد مشخصی دارند و انتخاب درست آنها می‌تواند وسایل غذاخوری کودک را متناسب با مراحل مختلف رشد کامل کند.